آیا ارتودنسی بر می‌گردد؟ احتمال اینکه دندان‌ها حرکت کننده و فاصله میان آن‌ها ایجاد شود وجود دارد؟ این سوالی است که بسیاری از مراجعین دارای ناهنجاری‌های دندانی و فک، هنگام درمان با ارتودنسی می‌پرسند. برگشت دندان بعد از ارتودنسی به شرایطی گفته می‌شود که دندان‌ها به جایگاه قبلی خود بازگردند و تاثیر ارتودنسی را کاهش دهند. این اتفاق معمولا به علت تغییرات فک، افزایش سن و تمایل ذاتی دندان‌ها برای حرکت کردن است. برای جلوگیری از برگشت ارتودنسی، اقداماتی مانند استفاده از نگهدارنده موثر است؛ اما قبل از آن باید حتما در مورد علت برگشت دندان‌ها بعد از ارتودنسی، نحوه درمان و روش‌های پیشگیری موثر اطلاعات کافی کسب کنید.
آیا ارتودنسی بر می‌گردد؟
احتمال برگشت ارتودنسی پس از درمان وجود دارد؛ اما در اکثر مواقع جای نگرانی نیست، چرا که برای همه افراد اتفاق نمی‌افتد. به خصوص اگر به بهترین متخصص ارتودنسی در تهران مراجعه کنید، احتمال وقوع آن بسیار پایین است. برای درک این موضوع باید بدانید که دندان‌ها در استخوان فک ثابت نیستند. حتی قبل از ارتودنسی، بدون اینکه متوجه شوید حرکت می‌کردند. دندان‌ها توسط بافت‌ها و رباط‌هایی به نام «لیگامان‌های پریودنتال» (Periodontal Ligaments) در جای خود نگه داشته می‌شوند. این رباط‌ها خاصیت ارتجاعی دارند.
هنگامی که متخصص ارتودنسی با استفاده از بریس‌ها دندان‌های شما را حرکت می‌دهد، استخوان فک در یک سمت تحلیل رفته و در سمت دیگر استخوان جدید ساخته می‌شود. پس از برداشتن براکت‌ها، بافت لثه و استخوان اطراف دندان‌ها به زمان نیاز دارند تا کاملا سفت و تثبیت شوند. در این دوره، حافظه الاستیک بافت‌های نگهدارنده دندان سعی می‌کند دندان‌ها را به موقعیت قبلی خود بکشد.
تغییرات فیزیولوژیک فک و دندان‌ها پس از درمان، پیشگیری از جابجایی دندان را حائز اهمیت می‌کند. در واقع استفاده از نگهدارنده‌ها به اندازه خود درمان ارتودنسی اهمیت دارد و می‌تواند از جابجایی و برگشت دندان‌ها به جایگاه قبلی جلوگیری کند.
انواع بازگشت دندان بعد از درمان ارتودنسی
بازگشت دندان بعد از درمان ارتودنسی، تنها به معنای این نیست که شکل فک و دندان‌های شما دقیقا مشابه با قبل از ارتودنسی شود. گاهی اوقات، تغییرات به قدری جزئی هستند که به راحتی آن‌ها را تشخیص نمی‌دهید؛ اما معمولا برگشت دندان بعد از ارتودنسی به شکل‌های زیر بروز می‌کند.
کج شدن دندان بعد از ارتودنسی
عدم استفاده از نگهدارنده و مراقبت‌های مناسب بعد از درمان ارتودنسی احتمال کج شدن دندان‌ها را افزایش می‌دهد. معمولا این تغییر جهت به صورت تدریجی و آهسته بوده و شاید در ماه‌های ابتدایی آن را احساس نکنید؛ اما با لمس دندان و بررسی دقیق جلوی آینه، متوجه این آسیب خواهید شد. البته این تغییر بعد از درمان ارتودنسی، معمولا در دندان‌های جلویی فک بالا و پایین اتفاق می‌افتد.
روی هم افتادن دندان بعد از ارتودنسی
یکی دیگر از انواع برگشت‌های دندانی بعد از ارتودنسی، روی هم افتادن دندان هاست. به ویژه برای افرادی که فک بسیار شلوغی دارند، این اتفاق محتمل‌تر است. در این صورت دندان‌ها به جای اینکه به صورت مرتب در کنار یکدیگر قرار بگیرند، یکدیگر را می‌پوشانند و حتی ممکن است بعضی از آن‌ها کج و نامتعادل شوند. اگر به تازگی هنگام نخ دندان کشیدن با مشکل مواجه می‌شوید، احتمال اینکه دندان‌ها در حین حرکت باشند وجود دارد.
فاصله افتادن بین دندان‌ها بعد از ارتودنسی
فاصله‌های کوچک و جزئی میان دندان‌ها بعد از ارتودنسی یکی دیگر از انواع برگشت ارتودنسی است. این اتفاق بیشتر برای افرادی که فاصله بین دندانی زیادی قبل از ارتودنسی داشتند، اتفاق می‌افتد. فاصله میان دندان‌ها بعد از ارتودنسی، معمولا در فک بالا و دندان‌های عقب دیده می‌شود. شاید نتوانید با چشم آن‌ها را تشخیص دهید، اما هنگام غذا خوردن متوجه گیر کردن غذا میان دندان‌ها می‌شوید. با یک تست ساده با نخ دندان، حتما این فاصله را بهتر درک خواهید کرد.
علت برگشت دندان بعد از ارتودنسی
برگشت دندان بعد از ارتودنسی، یک اتفاق رایج نیست؛ اما احتمال رخ دادن آن وجود دارد. مجموعه‌ای از عوامل می‌توانند باعث برگشت ارتودنسی شوند؛ اما مهم‌ترین علت‌های پزشکی عبارتند از:
۱. عدم استفاده منظم از ریتینر (نگهدارنده)
شایع‌ترین و اصلی‌ترین علت برگشت دندان‌ها، سهل‌انگاری بیمار در استفاده از نگهدارنده‌ها یا ریتینرها است. همانطور که اشاره شد، دندان‌ها پس از حرکت نیاز به تثبیت دارند. ریتینرها دقیقا همین وظیفه را بر عهده دارند. اگر بیمار طبق دستور پزشک از ریتینر خود استفاده نکند، دندان‌ها به سرعت شروع به جابجایی می‌کنند.
۲. تغییرات طبیعی ناشی از افزایش سن
بدن انسان دائما در حال تغییر است و فک و دندان‌ها نیز از این قاعده مستثنی نیستند. با افزایش سن، عرض فک پایین به طور طبیعی کمی کاهش می‌یابد. این موضوع باعث کاهش فشار روی دندان‌های جلویی می‌شود. این تغییرات فیزیولوژیک می‌تواند باعث نامرتب شدن یا روی هم افتادن جزئی دندان‌های جلویی فک پایین شود، حتی اگر فرد قبلا ارتودنسی نکرده باشد.
۳. عدم رعایت بهداشت دهان و دندان
علت برگشت ارتودنسی پس از درمان، می‌تواند مربوط به عدم رعایت بهداشت دهان و دندان و بی توجهی به توصیه‌های متخصص ارتودنسی در تهران، باشد. عدم استفاده از مسواک‌های مخصوص ارتودنسی، فشار آوردن بیش از اندازه به بریس‌ها در طول درمان و یا بی توجهی به استفاده از ارتودنسی شفاف در زمان بندی مناسب در طول روز، همگی می‌توانند باعث بازگشت ارتودنسی شوند.
۴. دندان قروچه (براکسیسم)
فشردن یا ساییدن دندان‌ها به یکدیگر که در اصطلاح عامه دندان قروچه شناخته می‌شود، به خصوص در طول خواب فشار بسیار زیادی به دندان‌ها و فک وارد می‌کند. این نیروی مداوم و مخرب می‌تواند باعث تغییر زاویه دندان‌ها و خنثی شدن نتایج درمان ارتودنسی شود.
۵. رویش دندان‌های عقل
یکی از بحث‌های رایج در دندانپزشکی، تاثیر دندان عقل بر نامرتبی دندان‌هاست. اگر فضای کافی در فک برای رویش دندان‌های عقل وجود نداشته باشد، این دندان‌ها هنگام بیرون آمدن به دندان‌های مجاور فشار وارد کرده و این فشار مانند یک واکنش زنجیره‌ای به دندان‌های جلویی منتقل شده و باعث کج شدن آن‌ها می‌شود.
۶. عادات نادرست دهانی و عضلانی
عضلات دهان، زبان و گونه‌ها نیروهای متعادلی را به دندان‌ها وارد می‌کنند. اگر این تعادل به دلیل عادات نادرست به هم بخورد، دندان‌ها جابجا می‌شوند. فشار دادن زبان به دندان‌ها، جویدن ناخن یا مداد و حتی تنفس دهانی، هر کدام می‌توانند باعث برگشت ارتودنسی شوند.
۷. از دست دادن دندان‌ها
اگر پس از درمان ارتودنسی، یکی از دندان‌های خود را به دلیل پوسیدگی یا ضربه از دست بدهید و جای آن را با ایمپلنت پر نکنید، دندان‌های مجاور به مرور زمان به سمت فضای خالی کج می‌شوند. این یک تغییر طبیعی و فیزیولوژیک در فک است و قبل و بعد از درمان ارتودنسی، اتفاق می‌افتد.
۸. ضربه به دهان و لثه
التهاب لثه، یکی از عوامل ایجاد کننده جابجایی دندان‌ها در دهان است. افرادی که بوکس کار می‌کنند یا در اثر تصادف شاهد ضربه به دهان و لثه‌های خودشان هستند، باید مراقب باشند؛ چرا که این موضوع می‌تواند یک دلیل برگشت ارتودنسی باشد. هر نوع ضربه به دهان و صورت، فشار زیادی به فک و لثه وارد کرده و می‌تواند باعث کج شدن دندان‌ها شود.
نشانه‌های برگشت دندان‌ها بعد از انجام ارتودنسی
اینکه تنها جواب آیا ارتودنسی بر می‌گردد را بدانید، برای درمان به موقع کافی نیست. بسیار مهم است که بتوانید علائم اولیه برگشت دندان‌ها را تشخیص داده تا قبل از وخیم شدن اوضاع، به متخصص ارتودنسی مراجعه کنید. بعضی از مهم‌ترین نشانه‌ها عبارتند از:
- تنگ شدن ریتینر متحرک: اگر وقتی ریتینر خود را در دهان می‌گذارید احساس فشار و درد زیادی می‌کنید، یا اگر ریتینر به سختی جا می‌رود، این واضح‌ترین نشانه حرکت دندان‌های شماست.
- ایجاد فاصله بین دندان‌ها: اگر متوجه شدید که بین دندان‌هایی که قبلا کاملا به هم چسبیده بودند فاصله ایجاد شده است، احتمال دندان‌ها در حال حرکت هستند.
- گیر کردن غذا در میان دندان‌ها: با افزایش فاصله میان دندان‌ها، احتمال اینکه ذرات غذا در داخل آن‌ها گیر کنند و نیاز چندین باره به کشیدن نخ دندان داشته باشید، افزایش می‌یابد.
- روی هم افتادن دندان‌ها: کج شدن یا روی هم قرار گرفتن دندان‌های جلویی فک پایین یکی از اولین نشانه‌های برگشت دندان است.
- تغییر در بایت (نحوه روی هم قرار گرفتن فک‌ها): اگر هنگام جویدن غذا احساس کردید دندان‌های فک بالا و پایین به درستی روی هم قرار نمی‌گیرند یا در مفصل فک احساس درد دارید، حتما به متخصص مراجعه کنید.
- درد و حساسیت دندانی: جابجایی ناخواسته دندان‌ها می‌تواند باعث ایجاد درد خفیف یا حساسیت در ریشه دندان‌ها شود. اگر احساس فشار و درد بی دلیل در دندان و فک خودتان دارید، حتما به متخصص مراجعه کنید.
- سختی در نخ دندان کشیدن: اگر هنگام نخ دندان کشیدن، متوجه تغییرات غیرطبیعی شده‌اید. به طور مثال، نخ دندان در دندان‌های شما گیر می‌کند یا به راحتی در میان دندان حرکت می‌کند، احتمال تغییر فاصله میان دندان‌ها وجود دارد.
چگونه می‌توان از برگشت ارتودنسی جلوگیری کرد؟
جلوگیری از برگشت ارتودنسی بعد از درمان، مهم‌ترین اقدامی است که می‌توانید برای کاهش نیاز به ارتودنسی مجدد انجام دهید. بعضی از بیماران تصور می‌کنند که بعد از درمان ارتودنسی شفاف یا سیمی احتمال بازگشت دندان وجود ندارد و به توصیه‌های پزشک توجهی ندارند؛ ولی با آگاهی کامل از روش‌های پیشگیری زیر، دیگر نیازی به نگرانی از بابت بازگشت ارتودنسی نیست.
استفاده دقیق و منظم از نگهدارنده‌ها (ریتینرها)
مهم‌ترین قدم برای جلوگیری از برگشت ارتودنسی، استفاده از نگهدارنده هاست. این نگهدارنده‌ها که به صورت ثابت و متحرک تولید می‌شوند، باید حداقل ۶ تا ۲۴ ماه بعد از درمان ارتودنسی، در داخل دهان قرار داده شوند. این کار باعث محافظت از دندان‌ها و جلوگیری از حرکت آن‌ها شده و یک درمان تکمیلی و مهم برای ارتودنسی نیز هست.
رعایت بهداشت عالی دهان و دندان
حتی اگر به بهترین متخصص ارتودنسی در شمال تهران مراجعه کنید، اما توجهی به بهداشت دهان و دندان خودتان نداشته باشید؛ احتمال برگشت ارتودنسی وجود دارد. التهاب لثه (ژنژیویت) و بیماری‌های پریودنتال باعث تحلیل استخوان فک و ضعیف شدن بافت‌های نگهدارنده دندان می‌شوند. وقتی پایه‌های دندان ضعیف شوند، دندان‌ها راحت‌تر حرکت می‌کنند. مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان و دهان‌شویه برای حفظ سلامت لثه‌ها ضروری است.
مدیریت دندان قروچه
دندان قروچه نه تنها باعث بازگشت ارتودنسی می‌شود، بلکه احتمال ساییدگی دندان‌ها و خرابی آن‌ها را نیز افزایش می‌دهد. اگر شب‌ها دندان قروچه دارید، حتما به دندانپزشک خود اطلاع دهید. پزشک می‌تواند با تجویز یک محافظ شبانه (نایت گارد) قوی‌تر که هم نقش ریتینر و هم نقش محافظ دندان را ایفا کند، فشار را از روی دندان‌ها بردارد.
کشیدن دندان عقل (در صورت لزوم)
پزشک شما باید با بررسی عکس‌های رادیوگرافی (OPG) وضعیت رویش دندان‌های عقل را بررسی کند. اگر فضای کافی وجود نداشته باشد و احتمال فشار به دندان‌های جلویی وجود داشته باشد، نیاز به کشیدن دندان عقل خواهید داشت. البته این موضوع کاملا باید مطابق با نظر متخصص باشد و شما نمی‌توانید بی توجه به آن باشید.
مراجعات دوره‌ای به متخصص ارتودنسی
پایان درمان ارتودنسی، به معنای پایان کار شما با متخصص ارتودنسی نیست. چکاپ‌های ۶ ماهه یا سالانه به پزشک این امکان را می‌دهد که وضعیت پایداری دندان‌ها و سلامت ریتینرها را بررسی کند و در صورت بروز کوچک‌ترین تغییر، فورا مداخله نماید. حتی اگر نشانه‌های برگشت ارتودنسی بعد از درمان را مشاهده نکردید، حتما برای مراجعه منظم به متخصص ارتودنسی برنامه ریزی کنید.
نقش نگهدارنده (ریتینرها) در ثبات دندان‌ها بعد از ارتودنسی
نگهدارنده (ریتینرها)، مهم‌ترین ابزارها برای جلوگیری از برگشت ارتودنسی هستند. استفاده صحیح و منظم از این وسایل، بهترین راه برای جلوگیری از دندان‌ها بوده و اجازه نمی‌دهد که دندان‌ها کج و زشت شوند. بنابراین، با توجه به نظر متخصص ارتودنسی از هر یک از این نگهدارنده‌های زیر به مدت ۶ تا ۲۴ ماه استفاده کنید. شاید در روزهای ابتدایی، کمی استفاده از آن‌ها برای شما سخت باشد؛ اما مطمئن باشید به مرور زمان به آن‌ها عادت می‌کنید.
ریتینرهای ثابت
یکی از انواع نگهدارنده‌های بعد از ارتودنسی، نگهدارنده‌های ثابت هستند. این محصولات به صورت دائم در دهان بیمار قرار می‌گیرند و نیازی به همکاری بیمار برای اثربخشی نیست. در ریتنرهای ثابت، یک سری سیم‌های نازک فلزی در پشت دندان‌های جلویی فک پایین یا بالا و یا هر دو چسبانده می‌شوند. این نوع ریتنیر نامرئی بوده و به صورت ۲۴ ساعته از حرکت دندان‌ها جلوگیری می‌کند.
ریتینرهای متحرک
ریتینرهای متحرک دارای دو نوع پلاستیک شفاف و فلزی هستند که معمولا شب‌ها در داخل دهان استفاده می‌شوند. قابلیت خارج کردن این نگهدارنده از داخل دهان، برای بسیاری از بیماران جذاب است؛ اما در هر صورت اگر حرکت دندان بسیار شدید باشد، نگهدارنده‌های ثابت، به علت حفاظت ۲۴ ساعته، انتخاب بهتری محسوب می‌شوند.
نحوه درمان برگشت دندان بعد از ارتودنسی
اگر به هر دلیلی شاهد برگشت دندان بعد از ارتودنسی بودید، باز هم جای نگرانی نیست. بسته به میزان تغییرات رخ داده و جابجایی دندان‌ها، می‌توان از اقدامات مختلفی کمک گرفت. خبر خوب اینکه در بسیاری از مواقع، نیازی به انجام ارتودنسی مجدد نیز نبوده و با نگهدارنده یا الاینرهای شفاف می‌توان مشکل را برطرف کرد. در ادامه به مهم‌ترین روش‌های درمان برگشت ارتودنسی بسته به شدت اشاره می‌کنیم:
درمان برگشت ارتودنسی خفیف و جزئی
یکی از دلایلی که توصیه می‌شود به علائم و نشانه‌های برگشت ارتودنسی دقت کنید، ساده‌تر بودن روند درمان در مراحل اولیه است. اگر زود متوجه حرکت دندان‌ها شوید، تغییرات جزئی می‌توانند با اقدامات زیر رفع شوند:
- تنظیم مجدد ریتینر فعلی: گاهی پزشک با اعمال تغییرات کوچک در ریتینر متحرک می‌تواند فشار بیشتری به دندان‌ها وارد کند تا حرکت آن‌ها محدود شده و مجددا به جای خود بازگردند.
- ساخت ریتینر جدید: بسته به نظر پزشک، ممکن است یک ریتینر جدید و فعال برای شما ساخته شود که علاوه بر نگه داشتن دندان‌ها، نیروی ملایمی برای اصلاح کجی جزئی به آن‌ها وارد کند.
درمان برگشت ارتودنسی متوسط
در صورتی که دندان‌ها بیشتر جابجا شده باشند و جای خالی یا روی هم افتادگی خفیف، قابل مشاهده باشد؛ می‌توان از ارتودنسی مجدد کمک گرفت. البته معمولا برای این کار ارتودنسی شفاف کافی بوده و نیازی به استفاده از ارتودنسی ثابت نیست. این پلاک‌های متحرک و شفاف گزینه‌ای عالی برای اصلاح فرم دندان‌هایی هستند که کمی برگشت داشته‌اند. استفاده از آن‌ها راحت است و نیازی به سیم‌کشی مجدد دهان نیست. ضمن اینکه این نوع ارتودنسی در گروه ارتودنسی‌های متحرک قرار گرفته و می‌توانید در زمان غذا خوردن آن‌ها را از دهان خود خارج کنید.
درمان برگشت ارتودنسی شدید
برگشت ارتودنسی شدید معمولا در افرادی رخ می‌دهد که از نگهدارنده استفاده نمی‌کنند و بعد از چندین سال، متوجه کج شدن یا حرکت غیرطبیعی شدید دندان‌های خودشان هستند.
در این صورت فرم دندان‌ها و فک به طور کامل بهم ریخته شده و نیاز به ارتودنسی مجدد خواهد بود. در این حالت دندانپزشگ ارتودنسی مجبور است که درمان ارتودنسی را تکرار کند؛ اما مدت زمان ارتودنسی مجدد بسیار کوتاه‌تر از بار قبل است. برای ارتودنسی مجدد هم می‌توان از ارتودنسی شفاف کمک گرفت، هم ارتودنسی ثابت. هر کدام مزایا و معایبی دارند که دکتر رویا حامدی متخصص ارتودنسی در مورد آن‌ها تصمیم می‌گیرد.
جمع بندی
آیا ارتودنسی بر می‌گردد؟ این سوال بسیاری از افرادی است که قصد انجام ارتودنسی دارند؛ اما از بازگشت آن نگران هستند. واقعیت این است که برگشت ارتودنسی بعد از درمان، یک اتفاق رایج نیست؛ اما احتمال آن وجود دارد. با مراجعه به متخصصان حرفه‌ای که کار درمان را دقیق و با برنامه ریزی انجام می‌دهند، احتمال برگشت ارتودنسی نیز به نزدیک صفر می‌رسد. دکتر رویا حامدی بهترین متخصص ارتودنسی در تهران و با تجربه چندین ساله، به گونه‌ای درمان شما را برنامه‌ریزی می‌کنند تا نگرانی از بابت برگشت دندان‌ها نداشته باشید. فراموش نکنید همکاری شما به عنوان بیمار با متخصص ارتودنسی، کلید موفقیت درمان و پیشگیری از برگشت دندان هاست.
سوالات متداول
- آیا ارتودنسی بر می‌گردد؟
احتمال برگشت ارتودنسی وجود دارد؛ اما با رعایت نکات مراقبتی و استفاده از نگهدارنده‌های مناسب، این احتمال نیز به نزدیک صفر می‌رسد و می‌توانید تا سال‌ها شاهد زیبایی دندان‌های خودتان باشید.
- آیا برگشت دندان بعد از ارتودنسی، نشانه درمان غیر اصولی است؟
خیر. به هیچ وجه. دندان‌ها و لثه در طول عمر همیشه ثابت نیستند. از طرفی ساختار فک و لثه به مرور زمان تغییر می‌کند و همین تغییرات طبیعی، می‌توانند باعث جابجایی دندان‌ها شوند.
- برای جلوگیری از برگشت ارتودنسی، چه مدت باید از نگهدارنده استفاده کنیم؟
مدت زمان استفاده از نگهدارنده ارتودنسی بنا به نظر پزشک تعیین می‌شود؛ اما معمولا بین ۶ تا ۲۴ ماه استفاده از آن کافیست. بعد از اتمام این دوره نیز می‌توانید با مراجعه منظم به متخصص ارتودنسی، وضعیت دندان‌های خود را بررسی کنید.
- علت فاصله میان دندان‌ها بعد از ارتودنسی چیست؟
فاصله دندان بعد از ارتودنسی مربوط به جابجایی دندان‌ها در اثر تحلیل لثه و یا کشیدن دندان است. هر زمانی که متوجه افزایش فاصله میان دندان‌های خود شدید، به پزشک مراجعه کنید.
- احتمال برگشت ارتودنسی در سن پایین بیشتر است یا بالا؟
بافت لثه و فک بزرگسالان سفت‌تر از کودکان است. به همین خاطر، احتمال برگشت دندان بعد از ارتودنسی در کودکان بیشتر از بزرگسالان بوده و همین موضوع حساسیت مراقبت و مراجعه به پزشک متخصص برای ارتودنسی کودکان را افزایش می‌دهد.
بدون دیدگاه