پلاک ارتودنسی یکی از دستگاه‌های مورد استفاده در درمان‌های ارتودنسی است که با توجه به نوع ناهنجاری، می‌تواند برای اصلاح موقعیت برخی دندان‌ها، ایجاد فضای مناسب در قوس دندانی یا کمک به اصلاح بعضی مشکلات بایت به کار رود. این پلاک‌ها در انواع مختلف طراحی می‌شوند و بسیاری از آن‌ها قابلیت خارج‌کردن از دهان را دارند.
انتخاب نوع پلاک و مدت استفاده از آن به سن بیمار، وضعیت دندان‌ها و فک و هدف درمان بستگی دارد. در ادامه با کاربرد پلاک ارتودنسی، انواع آن، نحوه استفاده و مراقبت‌های لازم بیشتر آشنا می‌شویم.
پلاک ارتودنسی چیست؟
پلاک ارتودنسی وسیله‌ای است که برای اصلاح برخی ناهنجاری‌های دندانی و فکی در طول درمان ارتودنسی استفاده می‌شود. پلاک‌های متحرک معمولاً از یک بخش آکریلیکی ساخته می‌شوند که در داخل دهان قرار می‌گیرد و با کمک گیره‌ها و اجزای سیمی روی دندان‌ها ثابت می‌ماند. بسته به هدف درمان، ممکن است در ساختار آن‌ها از فنر یا پیچ‌های مخصوص نیز برای ایجاد نیروی کنترل‌شده استفاده شود.
این پلاک‌ها می‌توانند برای حرکت محدود بعضی دندان‌ها، اصلاح برخی مشکلات بایت، گسترش قوس دندانی یا حفظ فضای لازم برای رویش دندان‌های دائمی به کار روند. یکی از مزایای اصلی آن‌ها این است که بیمار می‌تواند دستگاه را طبق دستور متخصص از دهان خارج کند؛ بااین‌حال، اثربخشی درمان به استفاده منظم و صحیح از پلاک وابسته است.
پلاک ارتودنسی چه کاربردی دارد؟
مهم‌ترین کاربردهای پلاک ارتودنسی عبارت‌اند از:
- اصلاح برخی نامرتبی‌های خفیف دندان‌ها
- حرکت محدود و کنترل‌شده بعضی دندان‌ها
- ایجاد فضای مناسب در قوس دندانی
- حفظ فضای لازم برای رویش دندان‌های دائمی
- گسترش محدود قوس دندانی
- کمک به اصلاح برخی مشکلات بایت
- هدایت رشد فک در برخی کودکان و نوجوانان
- کمک به آماده‌سازی دندان‌ها برای مراحل بعدی درمان ارتودنسی
اجزای پلاک ارتودنسی چیست؟
پلاک ارتودنسی بسته به هدف درمان می‌تواند ساختار متفاوتی داشته باشد، اما معمولاً از چند بخش اصلی تشکیل می‌شود:
صفحه آکریلیکی
بخش اصلی پلاک است که روی سقف دهان یا در امتداد سطح داخلی دندان‌ها قرار می‌گیرد و سایر اجزای دستگاه روی آن نصب می‌شوند.
گیره‌ها و سیم‌های نگهدارنده
برای ثابت نگه‌داشتن پلاک روی دندان‌ها استفاده می‌شوند و کمک می‌کنند دستگاه در موقعیت صحیح باقی بماند.
فنرهای ارتودنسی
در بعضی پلاک‌ها برای واردکردن نیروی ملایم و حرکت یک یا چند دندان در جهت مشخص به کار می‌روند.
پیچ ارتودنسی
در برخی دستگاه‌ها، پیچ مخصوصی داخل پلاک قرار دارد که با فعال‌کردن تدریجی آن می‌توان برای ایجاد فضا یا گسترش محدود قوس دندانی استفاده کرد.
انواع پلاک ارتودنسی
پلاک‌های ارتودنسی براساس هدف درمان و نوع نیرویی که به دندان‌ها یا فک وارد می‌کنند، انواع مختلفی دارند. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
۱. پلاک ارتودنسی متحرک فعال
این نوع پلاک معمولاً از یک صفحه آکریلیکی همراه با سیم، گیره یا فنر تشکیل می‌شود. از آن برای حرکت محدود یک یا چند دندان، اصلاح نامرتبی‌های خفیف و ایجاد فضای موردنیاز استفاده می‌شود.
۲. پلاک گسترش‌دهنده فک
پلاک گسترش‌دهنده دارای پیچ مخصوصی است که طبق برنامه متخصص فعال می‌شود. هدف آن افزایش عرض قوس دندانی، ایجاد فضای بیشتر برای دندان‌ها و کمک به اصلاح برخی مشکلات فکی و بایت است و بیشتر در سنین رشد کاربرد دارد.
۳. پلاک‌های فانکشنال
دستگاه‌های فانکشنال برای تأثیر بر رابطه فک بالا و پایین در کودکان و نوجوانان در حال رشد استفاده می‌شوند. این پلاک‌ها می‌توانند در درمان برخی ناهنجاری‌های فکی، مانند عقب‌بودن نسبی فک پایین، بخشی از برنامه درمان باشند.
۴.پلاک‌های حفظ‌کننده یا نگهدارنده فضا
در برخی کودکان از پلاک‌های مخصوص برای حفظ فضای دندان‌های دائمی یا جلوگیری از بسته‌شدن فضای موردنیاز استفاده می‌شود. طراحی این دستگاه‌ها براساس وضعیت رویش دندان‌ها انجام می‌شود.
۵. الاینرهای شفاف
الاینرها مجموعه‌ای از پلاک‌های شفاف و متحرک هستند که هرکدام دندان‌ها را مقدار مشخصی حرکت می‌دهند و پس از مدت تعیین‌شده با پلاک بعدی تعویض می‌شوند. این روش با پلاک‌های آکریلیکی سنتی تفاوت دارد و برای بسیاری از نامرتبی‌های دندانی قابل استفاده است.
۶.پلاک نگهدارنده یا ریتینر
ریتینر پس از پایان مرحله فعال ارتودنسی استفاده می‌شود و وظیفه اصلی آن حفظ دندان‌ها در موقعیت جدید و کاهش احتمال بازگشت آن‌ها است. بنابراین ریتینر برخلاف پلاک فعال، معمولاً برای حرکت‌دادن دندان‌ها طراحی نشده است.
مدت استفاده از پلاک ارتودنسی چقدر است؟
مدت استفاده از پلاک ارتودنسی به نوع پلاک، شدت ناهنجاری و هدف درمان بستگی دارد. در بسیاری از پلاک‌های متحرک معمولی، دوره درمان حدود ۶ تا ۱۲ ماه است، اما ممکن است در بعضی بیماران کوتاه‌تر یا طولانی‌تر باشد.
مزایای پلاک ارتودنسی
پلاک ارتودنسی در موارد مناسب می‌تواند مزایای خوبی داشته باشد، از جمله:
- قابلیت خارج‌کردن از دهان در بسیاری از انواع متحرک
- راحت‌تر بودن مسواک‌زدن و رعایت بهداشت دهان
- امکان اصلاح برخی نامرتبی‌های خفیف دندانی
- کمک به ایجاد یا حفظ فضای لازم در قوس دندانی
- کاربرد مناسب در بعضی درمان‌های کودکان و نوجوانان
- امکان استفاده برای برخی اصلاحات بایت و هدایت رشد فک
- طراحی ساده‌تر و کم‌تهاجمی‌تر نسبت به بعضی دستگاه‌های ثابت
معایب و محدودیت‌های پلاک ارتودنسی
در کنار مزایا، پلاک‌های متحرک محدودیت‌هایی هم دارند:
- برای همه ناهنجاری‌های دندانی مناسب نیستند
- توانایی محدودی در حرکات پیچیده و دقیق دندان دارند
- نتیجه درمان به همکاری و استفاده منظم بیمار وابسته است
- ممکن است در روزهای اول باعث افزایش بزاق یا تغییر موقت گفتار شوند
- احتمال گم‌شدن، شکستن یا تغییر شکل پلاک وجود دارد
- در برخی موارد پس از آن همچنان به ارتودنسی ثابت نیاز است
جمع‌بندی
پلاک ارتودنسی یکی از ابزارهای مهم در برخی درمان‌های ارتودنسی است که می‌تواند برای حرکت محدود دندان‌ها، ایجاد یا حفظ فضا، گسترش قوس دندانی و اصلاح بعضی مشکلات بایت به کار رود. نوع پلاک، مدت استفاده و میزان تأثیر آن به سن بیمار، شدت ناهنجاری و هدف درمان بستگی دارد.
سوالات متداول
آیا پلاک ارتودنسی می‌تواند همه نامرتبی‌های دندان را درمان کند؟
خیر. پلاک‌های متحرک بیشتر برای برخی حرکات محدود دندان، ایجاد فضا و اصلاح بعضی مشکلات ساده‌تر بایت استفاده می‌شوند. در نامرتبی‌های شدید یا حرکات پیچیده معمولاً ارتودنسی ثابت یا روش‌های دیگر مناسب‌تر است.
پلاک ارتودنسی چند ساعت در روز باید استفاده شود؟
مدت استفاده روزانه به نوع پلاک و طرح درمان بستگی دارد. بعضی پلاک‌ها باید بیشتر ساعات شبانه‌روز استفاده شوند و برخی فقط در ساعات مشخص. برنامه دقیق باید توسط متخصص ارتودنسی تعیین شود.
اگر چند روز از پلاک ارتودنسی استفاده نکنیم چه می‌شود؟
استفاده نامنظم می‌تواند روند درمان را کند کند و حتی باعث شود پلاک به‌درستی روی دندان‌ها قرار نگیرد. در صورت وقفه طولانی یا احساس تنگی غیرعادی، بهتر است پلاک بدون فشار استفاده نشود و وضعیت آن توسط متخصص بررسی شود.
بدون دیدگاه