ارتودنسی فقط به نصب سیم و براکت محدود نمی‌شود؛ بلکه یک فرایند دقیق و مرحله‌به‌مرحله است که از معاینه تخصصی، تصویربرداری و طراحی طرح درمان آغاز می‌شود و با آماده‌سازی دندان‌ها، تنظیمات دوره‌ای و استفاده از ریتینر ادامه پیدا می‌کند. در هر مرحله، وضعیت دندان‌ها و فک‌ها بررسی می‌شود تا حرکت دندان‌ها به‌صورت کنترل‌شده، ایمن و متناسب با شرایط بیمار انجام شود.
موفقیت این درمان تنها به نوع دستگاه ارتودنسی وابسته نیست؛ حضور منظم در جلسات، رعایت دقیق بهداشت دهان، مراقبت از براکت‌ها و عمل‌کردن به توصیه‌های متخصص نیز نقش مهمی در نتیجه نهایی دارد. در این مقاله، تمام مراحل ارتودنسی را از اولین جلسه مشاوره تا برداشتن دستگاه و تثبیت دندان‌ها به‌صورت کامل بررسی میکنیم.
مراحل ارتودنسی به‌ترتیب
مرحله اول: جلسه مشاوره و معاینه اولیه
در نخستین جلسه، متخصص ارتودنسی وضعیت دندان‌ها، نحوه روی هم قرارگرفتن فک‌ها، نوع بایت، میزان نامرتبی و سلامت لثه را به‌دقت بررسی می‌کند. همچنین سوابق پزشکی و دندانپزشکی، داروهای مصرفی، مشکلات احتمالی مفصل فک و هدف بیمار از درمان ارزیابی می‌شود.
در جلسه اول ارتودنسی چه اتفاقی می‌افتد؟
در اولین جلسه، متخصص ارتودنسی وضعیت دندان‌ها، فک‌ها و فرم کلی صورت را ارزیابی می‌کند تا نوع ناهنجاری و نیازهای درمانی بیمار مشخص شود. مهم‌ترین بررسی‌های این جلسه عبارت‌اند از:
- میزان نامرتبی، شلوغی یا فاصله بین دندان‌ها
- نحوه قرارگیری فک بالا و پایین و وضعیت بایت
- تقارن صورت، خط لبخند و وضعیت لب‌ها
- سلامت دندان‌ها و بافت لثه
- سوابق پزشکی، دندانپزشکی و داروهای مصرفی
- هدف و انتظار بیمار از درمان
- معرفی گزینه‌های احتمالی ارتودنسی
مرحله دوم: عکس‌برداری، قالب‌گیری و ثبت اطلاعات دندان‌ها
در این مرحله با استفاده از عکس‌های دندان و صورت، رادیوگرافی، قالب‌گیری یا اسکن دیجیتال، وضعیت ریشه‌ها، استخوان فک، دندان‌های نهفته و ارتباط دو فک بررسی می‌شود تا طرح درمان دقیق‌تری طراحی شود.
مرحله سوم: طراحی طرح درمان ارتودنسی
پس از بررسی معاینه بالینی، عکس‌های رادیوگرافی، تصاویر صورت و دندان‌ها و نتایج قالب‌گیری یا اسکن دیجیتال، متخصص ارتودنسی یک طرح درمان اختصاصی برای بیمار طراحی می‌کند. در این برنامه، نوع و شدت نامرتبی دندان‌ها، رابطه فک بالا و پایین، وضعیت ریشه‌ها، میزان فضای موجود در قوس دندانی، سلامت استخوان و لثه و الگوی رشد فک‌ها در نظر گرفته می‌شود.
طرح درمان مشخص می‌کند که چه نوع دستگاهی برای بیمار مناسب‌تر است؛ مانند براکت فلزی، براکت سرامیکی، الاینر شفاف یا دستگاه‌های متحرک و فانکشنال. همچنین نیاز احتمالی به کشیدن دندان، ایجاد فضا، استفاده از کش‌های بین‌فکی، گسترش فک یا درمان ترکیبی با جراحی فک بررسی می‌شود. در این مرحله، مدت تقریبی درمان، مراحل حرکت دندان‌ها، اهداف نهایی و برنامه جلسات پیگیری نیز تعیین خواهد شد.
مرحله چهارم: آماده‌سازی دندان‌ها قبل از ارتودنسی
پیش از نصب دستگاه ارتودنسی، سلامت دندان‌ها و بافت لثه باید به‌طور کامل بررسی شود. پوسیدگی‌ها، التهاب یا خونریزی لثه، تجمع جرم و سایر مشکلات دهان معمولاً باید پیش از شروع درمان برطرف شوند.
وجود براکت و سیم، تمیزکردن بعضی نواحی دندان را دشوارتر می‌کند و در صورت رعایت‌نکردن بهداشت، احتمال تجمع پلاک، ایجاد لکه‌های سفید، پوسیدگی و بیماری لثه افزایش می‌یابد. به همین دلیل ممکن است پیش از ارتودنسی، جرم‌گیری، ترمیم دندان‌های پوسیده یا درمان مشکلات لثه انجام شود تا درمان در شرایطی سالم و ایمن آغاز شود.
مرحله پنجم: انتخاب نوع ارتودنسی
پس از تکمیل معاینات و طراحی طرح درمان، متخصص مناسب‌ترین دستگاه ارتودنسی را براساس سن بیمار، شدت نامرتبی، وضعیت فک‌ها، سلامت لثه و میزان همکاری او انتخاب می‌کند. گزینه‌های اصلی عبارت‌اند از:
- ارتودنسی ثابت فلزی: براکت‌های فلزی روی دندان‌ها نصب می‌شوند و با کمک سیم، دندان‌ها را به‌تدریج حرکت می‌دهند. این روش برای طیف گسترده‌ای از ناهنجاری‌ها کاربرد دارد.
- براکت سرامیکی: عملکردی مشابه براکت فلزی دارد، اما به‌دلیل همرنگ یا شفاف‌بودن براکت‌ها کمتر دیده می‌شود.
- ارتودنسی شفاف با الاینر: مجموعه‌ای از پلاک‌های شفاف و متحرک است که در مراحل مشخص تعویض می‌شوند و برای برخی نامرتبی‌های خفیف تا متوسط مناسب‌اند.
- ارتودنسی متحرک: بیمار می‌تواند دستگاه را از دهان خارج کند. این روش بیشتر برای حرکات محدود دندان یا هدایت رشد فک در سنین پایین استفاده می‌شود.
- دستگاه‌های فانکشنال: برای هدایت رشد فک و اصلاح رابطه فک بالا و پایین، بیشتر در کودکان و نوجوانان در حال رشد کاربرد دارند.
- ارتودنسی همراه با جراحی فک: در ناهنجاری‌های شدید اسکلتی که تنها با حرکت دندان‌ها اصلاح نمی‌شوند، ارتودنسی با جراحی فک ترکیب می‌شود.
مرحله ششم: نصب براکت و سیم ارتودنسی
در این جلسه، سطح دندان‌ها ابتدا تمیز، خشک و برای اتصال براکت‌ها آماده می‌شود. سپس براکت‌ها با چسب مخصوص در موقعیت دقیق روی هر دندان قرار می‌گیرند و سیم ارتودنسی از داخل آن‌ها عبور داده می‌شود. این سیم با واردکردن نیروی ملایم و کنترل‌شده، حرکت تدریجی دندان‌ها را آغاز می‌کند.
آیا نصب براکت درد دارد؟
خود فرایند چسباندن براکت‌ها معمولاً دردناک نیست و به تزریق بی‌حسی نیاز ندارد. بااین‌حال، چند ساعت پس از نصب سیم ممکن است دندان‌ها هنگام جویدن حساس شوند یا بیمار احساس فشار و درد خفیف داشته باشد. این ناراحتی معمولاً طی چند روز کاهش می‌یابد. تماس براکت با لب و گونه نیز ممکن است در روزهای اول باعث تحریک بافت دهان شود که استفاده از موم ارتودنسی به کاهش آن کمک می‌کند.
مرحله هفتم: مراقبت‌های روزهای اول ارتودنسی
در روزهای ابتدایی پس از نصب براکت‌ها، احساس فشار، حساسیت دندان‌ها و تحریک خفیف لب یا گونه طبیعی است. رعایت رژیم غذایی نرم، بهداشت دقیق دهان و استفاده صحیح از موم ارتودنسی می‌تواند این دوره را راحت‌تر کند و از آسیب‌دیدن براکت‌ها جلوگیری کند.
چه غذاهایی بعد از نصب ارتودنسی بخوریم؟
در روزهای اول بهتر است غذاهای نرم، ولرم و کم‌نیاز به جویدن انتخاب شوند تا فشار کمتری به دندان‌ها و براکت‌ها وارد شود. گزینه‌های مناسب عبارت‌اند از:
- سوپ و آش نرم
- پوره سیب‌زمینی
- تخم‌مرغ و املت نرم
- ماست و پنیر نرم
- برنج نرم و کته
- ماکارونی کاملاً پخته
- سبزیجات بخارپز و نرم
- موز و میوه‌های نرم
- اسموتی و شیرموز
- مرغ یا گوشت ریش‌ریش‌شده
- فرنی، شیربرنج و حریره
- بستنی ساده و بدون مغز یا تکه‌های سفت
روش استفاده از موم ارتودنسی
ابتدا دست‌ها را بشویید و محل براکت یا سیم آزاردهنده را خشک کنید. مقدار کمی موم را بین انگشتان نرم کرده و به شکل گلوله درآورید، سپس آن را روی قسمت تیز براکت یا سیم فشار دهید. پیش از غذاخوردن موم را بردارید و در صورت جداشدن یا آلوده‌شدن، آن را تعویض کنید.
پیشنهاد میکنیم مقاله موم ارتودنسی چیست را نیز مطالعه بفرمایید.
چگونه با براکت مسواک بزنیم؟
مسواک را با زاویه حدود ۴۵ درجه ابتدا بالای براکت‌ها و سپس پایین آن‌ها حرکت دهید تا اطراف سیم و لبه لثه تمیز شود. سطح جلویی، پشتی و جونده دندان‌ها را نیز به‌آرامی مسواک بزنید و برای پاک‌کردن فضای بین براکت‌ها از مسواک بین‌دندانی و نخ دندان مخصوص ارتودنسی استفاده کنید.
پس از ارتودنسی بهتر است از مسواک ارتودنسی استفاده کنید.
مرحله هشتم: جلسات تنظیم و فعال‌سازی ارتودنسی
پس از نصب دستگاه، بیمار باید در فاصله‌های تعیین‌شده برای تنظیم ارتودنسی مراجعه کند. در این جلسات، متخصص روند حرکت دندان‌ها، وضعیت بایت و سلامت براکت‌ها و لثه را بررسی می‌کند و در صورت نیاز سیم، کش‌ها یا سایر اجزای دستگاه را تغییر می‌دهد.
فاصله جلسات با توجه به نوع درمان و مرحله حرکت دندان‌ها متفاوت است و معمولاً هر چند هفته یک‌بار انجام می‌شود. تاخیر یا غیبت مکرر در این مراجعات می‌تواند روند درمان را مختل کرده و مدت ارتودنسی را افزایش دهد.
مرحله نهم: استفاده از کش‌ها و وسایل کمکی
در برخی بیماران، براکت و سیم به‌تنهایی برای ایجاد تمام حرکات موردنیاز کافی نیستند. به همین دلیل متخصص ممکن است از کش‌های بین‌فکی، فنر، گسترش‌دهنده فک، مینی‌اسکرو یا سایر وسایل کمکی برای اصلاح بایت، ایجاد فضا یا کنترل دقیق‌تر حرکت دندان‌ها استفاده کند.
مرحله دهم: برداشتن براکت‌ها
پس از تکمیل حرکات دندانی و رسیدن بایت به وضعیت مطلوب، متخصص ارتودنسی براکت‌ها را با ابزار مخصوص از سطح دندان‌ها جدا می‌کند. سپس چسب باقی‌مانده به‌آرامی پاک و سطح دندان‌ها پولیش می‌شود تا صاف و تمیز شود.
مرحله یازدهم: ساخت و تحویل ریتینر
پس از برداشتن براکت‌ها، برای حفظ موقعیت جدید دندان‌ها از ریتینر یا نگهدارنده ارتودنسی استفاده می‌شود. ریتینر معمولاً براساس قالب یا اسکن دیجیتال دندان‌ها ساخته می‌شود و می‌تواند به‌صورت متحرک یا سیم ثابت پشت دندان‌ها باشد.
در ماه‌های ابتدایی، دندان‌ها تمایل بیشتری به بازگشت دارند؛ بنابراین استفاده منظم از ریتینر دقیقاً طبق دستور متخصص اهمیت زیادی دارد. مدت و ساعات استفاده برای هر بیمار متفاوت است و رعایت‌نکردن آن می‌تواند باعث جابه‌جایی مجدد دندان‌ها شود.
کل مراحل ارتودنسی چقدر طول می‌کشد؟
مدت درمان ارتودنسی برای همه بیماران یکسان نیست و پس از معاینه، تصویربرداری و طراحی طرح درمان به‌صورت تقریبی مشخص می‌شود. در بسیاری از درمان‌های ثابت، مرحله فعال ارتودنسی حدود ۱۸ تا ۲۴ ماه زمان می‌برد؛ بااین‌حال، نامرتبی‌های خفیف ممکن است در مدت کوتاه‌تری اصلاح شوند و ناهنجاری‌های پیچیده دندانی یا فکی به زمان بیشتری نیاز داشته باشند.
نکات مهم در طول درمان ارتودنسی
- جلسات تنظیم را منظم پیگیری کنید.
- دندان‌ها و اطراف براکت‌ها را دقیق تمیز کنید.
- از خوردن مواد غذایی بسیار سفت، چسبنده و جویدنی پرهیز کنید.
- کش‌ها و وسایل کمکی را طبق دستور استفاده کنید.
- برای معاینه عمومی و کنترل پوسیدگی همچنان به دندانپزشک مراجعه کنید.
جمع‌بندی
مراحل ارتودنسی از معاینه اولیه و تصویربرداری آغاز می‌شود و با طراحی طرح درمان، آماده‌سازی دندان‌ها، نصب دستگاه و تنظیمات منظم ادامه پیدا می‌کند. پس از رسیدن دندان‌ها و بایت به موقعیت مناسب، براکت‌ها برداشته شده و برای تثبیت نتیجه، ریتینر در اختیار بیمار قرار می‌گیرد.
سوالات متداول
آیا در جلسه اول براکت نصب می‌شود؟
در بیشتر موارد، براکت‌ها در جلسه اول نصب نمی‌شوند. جلسه نخست معمولاً به معاینه دندان‌ها و فک‌ها، بررسی سوابق پزشکی و دندانپزشکی و توضیح گزینه‌های درمان اختصاص دارد. پس از تکمیل تصویربرداری، قالب‌گیری یا اسکن دیجیتال و طراحی طرح درمان، زمان نصب دستگاه مشخص می‌شود.
برای ارتودنسی چه عکس‌هایی لازم است؟
نوع تصاویر براساس شرایط بیمار تعیین می‌شود، اما معمولاً شامل عکس پانورامیک دندان‌ها، رادیوگرافی سفالومتری و عکس‌های داخل و خارج دهان است. این تصاویر به متخصص کمک می‌کنند وضعیت ریشه‌ها، استخوان فک، دندان‌های نهفته، رابطه فک بالا و پایین و فرم صورت را دقیق‌تر ارزیابی کند. در برخی موارد ممکن است تصویربرداری‌های تکمیلی نیز درخواست شود.
آیا قبل از ارتودنسی باید پوسیدگی‌ها درمان شوند؟
بله، معمولاً دندان‌های پوسیده، التهاب لثه و تجمع جرم باید پیش از نصب براکت‌ها درمان شوند. وجود دستگاه ارتودنسی تمیزکردن بعضی قسمت‌های دندان را دشوارتر می‌کند و شروع درمان در شرایط نامناسب می‌تواند احتمال پوسیدگی، ایجاد لکه‌های سفید و بیماری لثه را افزایش دهد.
بدون دیدگاه