براکت‌های ارتودنسی شاید در ظاهر فقط قطعات کوچکی باشند که روی سطح دندان‌ها قرار می‌گیرند، اما بخش اصلی سیستم ارتودنسی ثابت محسوب می‌شوند. این قطعات کوچک با نگه‌داشتن سیم ارتودنسی و انتقال نیروی کنترل‌شده آن به دندان‌ها، به اصلاح نامرتبی، چرخش و فاصله میان دندان‌ها کمک می‌کنند.
براکت ارتودنسی چیست؟
براکت ارتودنسی قطعه‌ای کوچک است که با چسب مخصوص دندانپزشکی روی سطح هر دندان نصب می‌شود و یکی از اجزای اصلی ارتودنسی ثابت به شمار می‌رود. براکت‌ها معمولاً از فلز یا سرامیک ساخته می‌شوند و در بخش مرکزی خود شیاری دارند که سیم ارتودنسی از داخل آن عبور می‌کند. این سیم با ایجاد نیروی ملایم و پیوسته، فشار لازم را از طریق براکت به دندان منتقل می‌کند تا دندان به‌تدریج در مسیر تعیین‌شده حرکت کند.
براکت به‌تنهایی دندان را جابه‌جا نمی‌کند، بلکه مانند یک نقطه اتصال دقیق میان سیم ارتودنسی و دندان عمل می‌کند. متخصص ارتودنسی هر براکت را در محل و زاویه مشخصی قرار می‌دهد تا حرکت دندان، چرخش آن و موقعیت ریشه قابل‌کنترل باشد. سیم نیز با کش‌های کوچک، لیگاچور فلزی یا گیره داخلی براکت درون شیار ثابت می‌شود. مجموعه براکت و سیم می‌تواند برای مرتب‌کردن دندان‌های شلوغ یا کج، بستن فاصله‌ها و اصلاح نحوه قرارگیری دندان‌های فک بالا و پایین روی یکدیگر استفاده شود.
براکت ارتودنسی چگونه عمل می‌کند؟
سیم ارتودنسی از شیار مرکزی براکت‌ها عبور می‌کند و نیرویی ملایم و پیوسته را از طریق براکت به دندان انتقال می‌دهد. این فشار کنترل‌شده باعث می‌شود استخوان اطراف ریشه به‌تدریج بازسازی شود؛ در سمت حرکت دندان مقداری از استخوان جذب و در سمت مقابل استخوان جدید تشکیل می‌شود. به این ترتیب، دندان به‌آرامی به موقعیت برنامه‌ریزی‌شده هدایت می‌شود.
کاربرد براکت ارتودنسی چیست؟
براکت‌ها برای انتقال نیروی سیم و انجام حرکات دقیق دندان به کار می‌روند. درمان با براکت می‌تواند در اصلاح مشکلات زیر کاربرد داشته باشد:
- نامرتبی و شلوغی دندان‌ها
- فاصله میان دندان‌ها
- چرخش یا کج‌شدن دندان
- جلو یا عقب بودن بعضی دندان‌ها
- اوربایت و آندربایت
- کراس‌بایت و اپن‌بایت
- ناهماهنگی خط میانی دندان‌ها
- مشکلات جویدن یا رعایت بهداشت ناشی از موقعیت نامناسب دندان‌ها
انواع براکت ارتودنسی
براکت‌های ارتودنسی از نظر جنس، نحوه نگه‌داشتن سیم و محل نصب انواع مختلفی دارند. انتخاب نوع مناسب به شدت نامرتبی دندان‌ها، شرایط بایت، هزینه درمان و اهمیت ظاهر دستگاه برای بیمار بستگی دارد.
۱. براکت فلزی معمولی
براکت فلزی رایج‌ترین و پرکاربردترین نوع براکت است و معمولاً از فولاد ضدزنگ ساخته می‌شود. سیم ارتودنسی داخل شیار براکت قرار می‌گیرد و با کش‌های کوچک رنگی یا سیم‌های ظریف به آن متصل می‌شود. این مدل دوام بالایی دارد و برای درمان طیف گسترده‌ای از نامرتبی‌های ساده تا پیچیده مناسب است.
۲. براکت سرامیکی
براکت سرامیکی از مواد شفاف یا همرنگ دندان ساخته می‌شود و هنگام صحبت‌کردن و لبخندزدن کمتر جلب توجه می‌کند. عملکرد آن شبیه براکت فلزی است، اما معمولاً شکننده‌تر و گران‌تر است و ممکن است برای همه ناهنجاری‌ها یا تمام دندان‌ها مناسب نباشد. کش‌های شفاف اطراف این براکت‌ها نیز ممکن است بر اثر مصرف چای، قهوه و غذاهای رنگی تغییر رنگ دهند.
۳. براکت سلف‌لیگیت یا خودبسته‌شونده
براکت سلف‌لیگیت دارای گیره یا درپوش داخلی است که سیم ارتودنسی را درون شیار نگه می‌دارد؛ بنابراین معمولاً نیازی به کش‌های کوچک دور براکت ندارد. این براکت‌ها می‌توانند فلزی یا سرامیکی باشند و باز و بسته‌کردن سیم در جلسات درمانی را آسان‌تر کنند. بااین‌حال، این مدل لزوماً برای همه بیماران درمان سریع‌تر یا نتیجه بهتری نسبت به براکت معمولی ایجاد نمی‌کند.
۴. براکت لینگوال یا پشت‌دندانی
براکت لینگوال روی سطح داخلی دندان‌ها و در سمت زبان نصب می‌شود؛ به همین دلیل از روبه‌رو تقریباً دیده نمی‌شود. این روش برای افرادی مناسب است که ظاهر دستگاه برایشان اهمیت زیادی دارد، اما معمولاً هزینه بیشتری دارد و ممکن است در هفته‌های اول باعث تحریک زبان یا تغییر موقت در تلفظ بعضی کلمات شود. تمیزکردن آن نیز نسبت به براکت‌های جلوی دندان دشوارتر است.
آیا نصب براکت ارتودنسی درد دارد؟
در پاسخ سوال آیا نصب براکت‌های ارتودنسی روی دندان دردناک است؟ دکتر رویا حامدی اینچنین میگوید: خودِ نصب براکت‌ها معمولاً دردناک نیست؛ زیرا در این مرحله دندان تراشیده نمی‌شود و اغلب نیازی به بی‌حسی وجود ندارد. ابتدا سطح دندان‌ها را کاملاً تمیز و خشک می‌کنیم، سپس براکت‌ها با چسب مخصوص روی دندان قرار می‌گیرند و سیم ارتودنسی از داخل آن‌ها عبور داده می‌شود.
پس از قرارگرفتن سیم، ممکن است بیمار طی چند ساعت اول تا چند روز، احساس فشار یا حساسیت خفیفی در دندان‌ها داشته باشد. این ناراحتی بیشتر هنگام جویدن احساس می‌شود و معمولاً با عادت‌کردن دندان‌ها به نیروی ارتودنسی کاهش پیدا می‌کند. همچنین تماس اولیه براکت‌ها با لب و گونه ممکن است باعث تحریک مختصر مخاط دهان شود که استفاده از موم ارتودنسی به کنترل آن کمک می‌کند.
جمع‌بندی
براکت ارتودنسی قطعه‌ای کوچک اما مهم در ارتودنسی ثابت است که سیم را در موقعیت مناسب نگه می‌دارد و نیروی آن را به دندان منتقل می‌کند. براکت‌های فلزی، سرامیکی، سلف‌لیگیت و پشت‌دندانی هرکدام ویژگی‌ها و کاربردهای متفاوتی دارند و یک مدل را نمی‌توان برای همه بیماران بهترین گزینه دانست.
سوالات متداول درباره براکت ارتودنسی
آیا براکت ارتودنسی ممکن است از روی دندان جدا شود؟
بله، جویدن خوراکی‌های سفت و چسبنده، واردشدن ضربه یا دست‌کاری براکت می‌تواند باعث جداشدن آن شود. در این شرایط نباید براکت را با چسب معمولی به دندان متصل کرد؛ بلکه باید برای بررسی و نصب مجدد آن با کلینیک ارتودنسی تماس گرفت.
براکت فلزی بهتر است یا سرامیکی؟
براکت فلزی مقاومت بیشتری دارد، برای درمان طیف گسترده‌ای از ناهنجاری‌ها مناسب است و معمولاً هزینه کمتری دارد. براکت سرامیکی به دلیل شفاف یا همرنگ دندان بودن کمتر دیده می‌شود، اما ممکن است شکننده‌تر و گران‌تر باشد. انتخاب مناسب به شرایط دندان‌ها، پیچیدگی درمان و اولویت‌های بیمار بستگی دارد.
آیا براکت ارتودنسی باعث پوسیدگی دندان می‌شود؟
خود براکت باعث پوسیدگی نمی‌شود، اما مواد غذایی و پلاک میکروبی ممکن است در اطراف آن تجمع پیدا کنند. مسواک‌زدن دقیق، استفاده از مسواک بین‌دندانی و رعایت توصیه‌های متخصص، خطر پوسیدگی، التهاب لثه و ایجاد لکه‌های سفید روی دندان را کاهش می‌دهد.
[…] کند و از بروز مشکلاتی مثل زخم شدن دهان یا آسیب به سیم و براکت جلوگیری […]
[…] برای حرکت دقیقتر دندان‌ها، براکت و سیم به تنهایی کافی نیستند. در این شرایط، متخصص […]
[…] متوسط تا شدید، ارتودنسی ثابت دندان است. در این روش، براکت و سیمهایی روی دندان نصب می‌شوند که فشار ثابت و […]
[…] بین براکت‌ها و سیمها گیر کردهاند؛ از طرفی یک براکت هم داخل گونهتان را اذیت می‌کند. در این شرایط، فقط […]
[…] یا رشد فکها با یکدیگر هماهنگی مناسبی ندارد، گاهی براکت به‌تنهایی برای کنترل کامل مشکل کافی نیست. در چنین […]
[…] کنید بعد از ماهها یا حتی چند سال، بالاخره براکت‌های ارتودنسی از روی دندانهایتان برداشته شده و حالا با یک لبخند […]