انتخاب نوع ارتودنسی یکی از مهم‌ترین تصمیم‌ها در شروع درمان است؛ چون همه روش‌ها از نظر ظاهر، نحوه عملکرد، مدت درمان و میزان مراقبت یکسان نیستند. بعضی افراد به ارتودنسی ثابت فلزی نیاز دارند، در حالی که برای برخی دیگر الاینر شفاف، براکت سرامیکی یا دستگاه‌های متحرک می‌تواند انتخاب مناسب‌تری باشد.
بهترین نوع ارتودنسی فقط به زیبایی یا کمتر دیده‌شدن دستگاه بستگی ندارد؛ شدت نامرتبی دندان‌ها، وضعیت فک و بایت، سن بیمار، شرایط لثه و حتی میزان همکاری در طول درمان هم در انتخاب روش مناسب نقش دارند. در این مقاله انواع ارتودنسی را بررسی و با یکدیگر مقایسه میکنیم تا مشخص شود هر روش برای چه افرادی مناسب‌تر است و در نهایت کدام نوع ارتودنسی می‌تواند بهترین انتخاب باشد.
ارتودنسی چیست و چه کاربردی دارد؟
ارتودنسی یکی از روش‌های تخصصی دندانپزشکی برای مرتب‌کردن دندان‌ها و اصلاح نحوه قرارگیری فک‌ها و بایت است. در این درمان با استفاده از براکت، سیم، الاینر شفاف یا دستگاه‌های مخصوص، دندان‌ها به‌تدریج به موقعیت مناسب حرکت داده می‌شوند.
انواع ارتودنسی
روش‌های ارتودنسی را می‌توان براساس ثابت یا متحرک بودن دستگاه، محل قرارگیری براکت‌ها و نحوه ایجاد حرکت دندان‌ها به چند گروه اصلی تقسیم کرد. انتخاب بین این روش‌ها به شدت نامرتبی، نوع ناهنجاری بایت، سن بیمار و شرایط فک و دندان‌ها بستگی دارد.
۱. ارتودنسی ثابت فلزی
رایج‌ترین نوع ارتودنسی ثابت است که در آن براکت‌های فلزی روی سطح دندان‌ها چسبانده شده و توسط سیم به یکدیگر متصل می‌شوند. این روش امکان کنترل دقیق حرکات دندانی را فراهم می‌کند و برای طیف وسیعی از نامرتبی‌ها و مشکلات بایت قابل استفاده است.
۲. ارتودنسی سرامیکی
ساختار آن شبیه ارتودنسی فلزی است، اما براکت‌ها از مواد شفاف یا همرنگ دندان ساخته می‌شوند و کمتر به چشم می‌آیند. این روش بیشتر برای افرادی مناسب است که به ظاهر دستگاه در طول درمان اهمیت زیادی می‌دهند.
۳. ارتودنسی سلف‌لیگیت یا دیمون
در براکت‌های سلف‌لیگیت، به‌جای کش‌های کوچک برای نگه‌داشتن سیم، یک گیره یا درِ مخصوص داخل خود براکت وجود دارد. دیمون یکی از سیستم‌های شناخته‌شده این گروه است، نه یک دسته کاملاً جدا از ارتودنسی. شواهد نشان نمی‌دهند که این سیستم لزوماً نتیجه درمانی بهتری از براکت‌های ثابت معمولی ایجاد کند.
۴.ارتودنسی لینگوال یا پشت دندانی
در این روش، براکت‌ها به سطح داخلی دندان‌ها و سمت زبان متصل می‌شوند؛ بنابراین هنگام صحبت یا لبخند تقریباً دیده نمی‌شوند. ارتودنسی لینگوال می‌تواند حرکات دقیق دندان را ایجاد کند، اما معمولاً از نظر اجرا و تنظیم پیچیده‌تر است و ممکن است در ابتدا باعث تحریک زبان یا تغییر موقت گفتار شود.
۵. ارتودنسی شفاف با الاینر
در این روش به‌جای براکت و سیم، مجموعه‌ای از پلاک‌های شفاف و اختصاصی روی دندان‌ها قرار می‌گیرد. الاینرها قابل خارج‌کردن هستند و بیمار آن‌ها را طبق برنامه درمانی تعویض می‌کند تا دندان‌ها به‌تدریج حرکت کنند. مناسب‌بودن این روش به نوع و پیچیدگی ناهنجاری بستگی دارد و همه بیماران کاندید مناسبی برای آن نیستند.
۶. ارتودنسی متحرک
دستگاه‌های متحرک معمولاً از بخش‌های پلاستیکی و سیمی تشکیل شده‌اند و بیمار می‌تواند آن‌ها را از دهان خارج کند. این وسایل بیشتر برای اصلاح حرکات محدود دندانی یا بعضی مشکلات ساده‌تر، به‌ویژه در سنین پایین، استفاده می‌شوند و توانایی آن‌ها برای حرکات پیچیده دندان محدودتر از دستگاه‌های ثابت است.
پیشنهاد میکنیم مقاله ارتودنسی متحرک را نیز مطالعه کنید.
۷.دستگاه‌های فانکشنال
دستگاه‌های فانکشنال بیشتر در کودکان و نوجوانانی که هنوز در حال رشد هستند استفاده می‌شوند. هدف آن‌ها تأثیر بر رابطه فک بالا و پایین و کمک به اصلاح بعضی مشکلات بایت است. عملکرد مناسب این دستگاه‌ها به استفاده منظم و دقیق بیمار طبق دستور متخصص وابسته است.
۸. ارتودنسی همراه با جراحی فک
در بعضی ناهنجاری‌های شدید اسکلتی، مشکل اصلی تنها در موقعیت دندان‌ها نیست و اختلاف قابل‌توجهی در موقعیت یا اندازه فک‌ها وجود دارد. در چنین شرایطی ممکن است ارتودنسی قبل و بعد از جراحی فک انجام شود تا هم موقعیت دندان‌ها و هم رابطه فک‌ها اصلاح شود.
مقایسه انواع ارتودنسی
هر روش ارتودنسی از نظر ظاهر، قابلیت خارج‌کردن، دامنه کاربرد، میزان مراقبت و هزینه تفاوت‌هایی دارد. جدول زیر یک مقایسه کلی بین مهم‌ترین انواع ارتودنسی ارائه می‌دهد؛ بااین‌حال، انتخاب نهایی باید براساس نوع ناهنجاری و نظر متخصص انجام شود.
| نوع ارتودنسی | میزان دیده‌شدن | قابلیت خارج‌کردن | مناسب برای | مراقبت | هزینه نسبی |
| ثابت فلزی | زیاد | ندارد | بیشتر نامرتبی‌ها و مشکلات بایت | متوسط | اقتصادی‌تر |
| سرامیکی | کم | ندارد | افرادی که ظاهر دستگاه برایشان مهم است | نسبتاً زیاد | بیشتر از فلزی |
| سلف‌لیگیت / دیمون | متوسط | ندارد | طیف گسترده‌ای از نامرتبی‌های دندانی | متوسط | متوسط تا بالا |
| لینگوال (پشت دندانی) | بسیار کم | ندارد | افرادی که نمی‌خواهند براکت از جلو دیده شود | زیاد | بالا |
| الاینر شفاف | بسیار کم | دارد | بسیاری از نامرتبی‌های خفیف تا متوسط و برخی موارد پیچیده منتخب | نیازمند همکاری زیاد بیمار | متوسط تا بالا |
| ارتودنسی متحرک | متوسط | دارد | حرکات محدود دندانی و برخی درمان‌های سنین رشد | متوسط | متغیر |
| دستگاه‌های فانکشنال | بسته به نوع دستگاه | معمولاً دارد | اصلاح برخی ناهنجاری‌های فکی در کودکان و نوجوانان در حال رشد | نیازمند همکاری منظم | متغیر |
| ارتودنسی همراه جراحی فک | بسته به دستگاه | معمولاً ندارد | ناهنجاری‌های شدید اسکلتی فک | بالا | بالا |
ارتودنسی ثابت بهتر است یا الاینر شفاف؟
هیچ‌کدام از این دو روش برای همه افراد به‌طور مطلق بهتر نیستند. ارتودنسی ثابت معمولاً کنترل بیشتری روی حرکات پیچیده دندان‌ها دارد و برای بسیاری از نامرتبی‌های متوسط تا شدید، چرخش دندان‌ها و مشکلات بایت گزینه قابل‌اعتمادی است.
در مقابل، الاینر شفاف ظاهر نامحسوس‌تری دارد، هنگام غذاخوردن و مسواک‌زدن قابل خارج‌کردن است و برای بسیاری از بیماران راحت‌تر و زیباتر محسوب می‌شود. بااین‌حال، موفقیت آن به استفاده منظم و طولانی‌مدت روزانه و همچنین مناسب‌بودن شرایط دندان‌ها برای این روش بستگی دارد.
بنابراین انتخاب بین ارتودنسی ثابت و الاینر شفاف باید براساس شدت نامرتبی، نوع مشکل بایت، شرایط فک و دندان‌ها، سن بیمار و میزان همکاری او توسط متخصص ارتودنسی انجام شود.
بهترین ارتودنسی از نظر زیبایی کدام است؟
از نظر ظاهری، الاینرهای شفاف معمولاً یکی از کم‌جلب‌توجه‌ترین گزینه‌ها هستند؛ زیرا بدون براکت و سیم فلزی روی دندان قرار می‌گیرند و هنگام صحبت و لبخند کمتر دیده می‌شوند.
ارتودنسی لینگوال نیز از نظر زیبایی گزینه بسیار مناسبی است، چون براکت‌ها پشت دندان‌ها نصب می‌شوند و از روبه‌رو دیده نمی‌شوند. براکت‌های سرامیکی هم نسبت به براکت‌های فلزی ظاهر ظریف‌تری دارند و به رنگ دندان نزدیک‌تر هستند.
بهترین نوع ارتودنسی کدام است؟
دکتر رویا حامدی: از نظر من نمی‌توان یک روش را به‌عنوان بهترین نوع ارتودنسی برای همه افراد معرفی کرد. بهترین روش، روشی است که متناسب با نوع نامرتبی دندان‌ها، وضعیت فک و بایت، سن بیمار و شرایط دهان و دندان انتخاب شود.
برای بعضی بیماران ارتودنسی ثابت بهترین کنترل را روی حرکت دندان‌ها ایجاد می‌کند، در حالی که برای برخی دیگر الاینر شفاف یا براکت‌های سرامیکی می‌توانند گزینه مناسبی باشند. بنابراین قبل از انتخاب روش، باید معاینه دقیق و بررسی تصاویر رادیوگرافی انجام شود تا درمانی انتخاب شود که علاوه بر زیبایی لبخند، نتیجه‌ای اصولی، پایدار و متناسب با شرایط بیمار داشته باشد.
جمع‌بندی
انواع ارتودنسی شامل روش‌هایی مانند ارتودنسی ثابت فلزی، سرامیکی، سلف‌لیگیت، لینگوال، الاینر شفاف و دستگاه‌های متحرک است و هرکدام کاربردها، مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند.
بهترین نوع ارتودنسی برای همه یکسان نیست. انتخاب روش مناسب باید پس از معاینه تخصصی، بررسی وضعیت دندان‌ها و فک و ارزیابی نوع ناهنجاری انجام شود. هدف اصلی، انتخاب روشی است که علاوه بر مرتب‌کردن دندان‌ها، بایت مناسب و نتیجه‌ای پایدار ایجاد کند.
سوالات متداول
کدام نوع ارتودنسی سریع‌تر نتیجه می‌دهد؟
سرعت درمان بیشتر از نوع دستگاه، به شدت نامرتبی، نوع ناهنجاری بایت، شرایط دندان‌ها و همکاری بیمار بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان یک روش را همیشه سریع‌ترین گزینه دانست.
آیا ارتودنسی شفاف برای همه مناسب است؟
خیر. الاینر شفاف برای بسیاری از نامرتبی‌ها قابل استفاده است، اما در بعضی مشکلات پیچیده دندانی یا فکی ممکن است ارتودنسی ثابت کنترل درمانی مناسب‌تری ایجاد کند.
ارتودنسی فلزی بهتر است یا سرامیکی؟
از نظر عملکرد، هر دو می‌توانند نتایج مناسبی داشته باشند. براکت فلزی معمولاً مقاوم‌تر و اقتصادی‌تر است، در حالی که براکت سرامیکی به‌دلیل همرنگ‌بودن با دندان ظاهر ظریف‌تری دارد.
بدون دیدگاه