تصور کنید براکت‌ها روی دندان‌ها قرار گرفته‌اند و یک سیم باریک از میان آن‌ها عبور کرده است؛ شاید در نگاه اول فقط چند قطعه فلزی به نظر برسند، اما همین مجموعه با وارد کردن نیروی دقیق و کنترل‌شده می‌تواند دندان‌ها را به‌تدریج جابه‌جا کند و بایت را اصلاح کند. این مجموعه همان بریس ارتودنسی است. در ادامه بررسی میکنیم بریس دقیقاً چیست، از چه اجزایی ساخته شده، چه انواعی دارد و چگونه باعث حرکت دندان‌ها می‌شود.
بریس ارتودنسی چیست؟
بریس ارتودنسی یک سیستم ثابت برای حرکت تدریجی دندان‌ها و اصلاح ناهنجاری‌های بایت است. این سیستم معمولاً از براکت‌هایی که روی سطح دندان چسبانده می‌شوند، سیم ارتودنسی که از میان براکت‌ها عبور می‌کند و اجزای کمکی مانند کش‌ها یا لیگاچورها تشکیل شده است. بریس می‌تواند برای اصلاح دندان‌های کج و چرخیده، شلوغی یا فاصله بین دندان‌ها، جلوآمدگی بعضی دندان‌ها و برخی مشکلات نحوه قرارگیری دندان‌های فک بالا و پایین استفاده شود.
نحوه عملکرد بریس بر پایه اعمال نیروی ملایم، پیوسته و کنترل‌شده است. این نیرو به ریشه دندان و بافت‌های اطراف آن منتقل می‌شود و باعث بازسازی تدریجی استخوان اطراف ریشه می‌شود؛ در نتیجه دندان می‌تواند به‌آرامی در استخوان فک حرکت کرده و به موقعیت برنامه‌ریزی‌شده برسد. متخصص ارتودنسی با تغییر سیم‌ها و تنظیم نیرو در جلسات مختلف، جهت و میزان حرکت هر دندان را کنترل می‌کند؛ بنابراین بریس فقط وسیله‌ای برای صاف کردن ظاهر دندان‌ها نیست، بلکه می‌تواند به هماهنگ‌تر شدن قوس دندانی و بهبود بایت نیز کمک کند.
اجزای اصلی تشکیل‌دهنده یک بریس ارتودنسی
بریس ارتودنسی از چند جزء مختلف تشکیل شده که هرکدام نقش مشخصی در انتقال نیرو، کنترل حرکت دندان‌ها و اصلاح بایت دارند. عملکرد صحیح این اجزا در کنار یکدیگر باعث می‌شود دندان‌ها به‌صورت تدریجی و برنامه‌ریزی‌شده به موقعیت مناسب حرکت کنند.
- براکت‌ها: قطعات کوچکی هستند که روی سطح هر دندان چسبانده می‌شوند و سیم ارتودنسی از داخل شیار آن‌ها عبور می‌کند.
- سیم ارتودنسی (Archwire): بخش اصلی انتقال نیرو است و با ایجاد فشار کنترل‌شده، دندان‌ها را به سمت موقعیت موردنظر هدایت می‌کند.
- لیگاچور یا کش دور براکت: برای نگه داشتن سیم داخل شیار براکت استفاده می‌شود و می‌تواند به‌صورت کشی یا فلزی باشد.
- بند ارتودنسی: حلقه فلزی محکمی است که در برخی درمان‌ها دور دندان‌های آسیای عقب قرار می‌گیرد و به‌عنوان تکیه‌گاه عمل می‌کند.
- تیوب ارتودنسی: معمولاً روی دندان‌های آسیای انتهایی قرار می‌گیرد و محل عبور یا اتصال انتهای سیم و برخی وسایل کمکی است.
- کش‌های بین‌فکی: در بعضی بیماران بین براکت‌های فک بالا و پایین قرار می‌گیرند تا به اصلاح رابطه دو فک و بایت کمک کنند.
- قلاب‌ها و اجزای کمکی: برای اتصال کش‌ها، فنرها یا سایر وسایل ارتودنسی در بخش‌های مختلف بریس استفاده می‌شوند.
انواع بریس ارتودنسی
بریس‌های ارتودنسی از نظر جنس، محل قرارگیری براکت‌ها و نوع سیستم نگهداری سیم به چند گروه اصلی تقسیم می‌شوند. انتخاب نوع بریس به شدت ناهنجاری، وضعیت بایت، سن بیمار، اهمیت زیبایی و نظر متخصص ارتودنسی بستگی دارد.
- بریس فلزی
- بریس سرامیکی
- بریس خودتنظیم یا دیمون
- بریس لینگوال یا پشت دندانی
- بریس فلزی
رایج‌ترین نوع بریس است و از براکت‌های فلزی و سیم ارتودنسی تشکیل می‌شود. این روش به دلیل استحکام بالا و کنترل مناسب روی حرکات دندانی برای بسیاری از ناهنجاری‌های ساده و پیچیده قابل استفاده است.
بریس سرامیکی
در این نوع، براکت‌ها از مواد سرامیکی همرنگ یا نزدیک به رنگ دندان ساخته می‌شوند و نسبت به بریس فلزی کمتر جلب توجه می‌کنند. عملکرد آن مشابه بریس ثابت معمولی است، اما معمولاً هزینه بیشتری دارد و به مراقبت بیشتری نیاز دارد.
بریس خودتنظیم یا دیمون
براکت‌های خودتنظیم دارای مکانیزم داخلی برای نگه داشتن سیم هستند و معمولاً به کش‌های کوچک دور براکت نیاز ندارند. این سیستم می‌تواند عبور سیم داخل براکت را ساده‌تر کند، اما برتری قطعی آن از نظر کاهش مدت کل درمان برای همه بیماران ثابت نشده است.
برای اطلاعات بیشتر مقاله ارتودنسی دیمون را نیز مطالعه کنید.
بریس لینگوال یا پشت دندانی
براکت‌ها در این روش روی سطح داخلی دندان‌ها و سمت زبان نصب می‌شوند؛ بنابراین هنگام لبخند تقریباً دیده نمی‌شوند. این نوع بریس از نظر زیبایی بسیار نامحسوس است، اما نصب و تنظیم آن پیچیده‌تر بوده و معمولاً هزینه بیشتری دارد.
پیشنهاد میکنیم مقاله ارتودنسی مخفی را مطالعه کنید.
مراحل نصب بریس ارتودنسی چگونه است؟
نصب بریس ارتودنسی معمولاً در یک جلسه انجام می‌شود و خود فرایند دردناک نیست؛ چون براکت‌ها روی سطح دندان چسبانده می‌شوند و نیازی به تراش دندان یا بی‌حسی ندارد. مراحل کلی به این صورت است:
- آماده‌سازی سطح دندان: ماده مخصوصی روی مینای دندان قرار می‌گیرد تا سطح برای اتصال براکت آماده شود.
- چسباندن براکت‌ها: متخصص براکت‌ها را با دقت روی محل مشخص هر دندان قرار می‌دهد و با نور مخصوص، چسب را سفت می‌کند.
- قرار دادن سیم ارتودنسی: سیم از داخل شیار براکت‌ها عبور داده می‌شود تا نیروی لازم برای حرکت تدریجی دندان‌ها ایجاد شود.
- ثابت کردن سیم: سیم با لیگاچور، کش‌های کوچک یا مکانیزم داخلی براکت‌های خودتنظیم در جای خود نگه داشته می‌شود.
- برش و تنظیم انتهای سیم: قسمت‌های اضافی سیم کوتاه می‌شوند تا لب و گونه را اذیت نکنند.
درد بریس ارتودنسی و روش‌های کاهش آن
بعد از نصب بریس یا جلسات تنظیم سیم، ممکن است برای چند روز احساس فشار، درد یا حساسیت در دندان‌ها ایجاد شود. این ناراحتی طبیعی است و به دلیل شروع حرکت دندان‌ها تحت نیروی کنترل‌شده ارتودنسی اتفاق می‌افتد. در بسیاری از افراد، درد در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول بیشتر است و سپس طی چند روز کاهش پیدا می‌کند.
برای کاهش درد می‌توان از غذاهای نرم، شست‌وشوی دهان با آب‌نمک ولرم، موم ارتودنسی برای قسمت‌های آزاردهنده براکت و در صورت نیاز مسکن‌های بدون نسخه طبق دستور مصرف استفاده کرد. موم به‌خصوص زمانی مفید است که براکت یا سیم باعث سایش داخل لب و گونه شود.
همچنین مقاله آیا ارتودنسی درد دارد را مطالعه کنید.
مراقبت از بریس و بهداشت دندان‌ها
وجود براکت و سیم باعث می‌شود مواد غذایی و پلاک راحت‌تر در اطراف دندان‌ها جمع شوند؛ به همین دلیل رعایت بهداشت در دوران استفاده از بریس اهمیت بیشتری دارد. تمیز نکردن صحیح این نواحی می‌تواند خطر پوسیدگی، التهاب لثه و ایجاد لکه‌های سفید روی مینای دندان را افزایش دهد.
مهم‌ترین نکات مراقبتی عبارت‌اند از:
- دندان‌ها را حداقل دو بار در روز و ترجیحاً بعد از وعده‌های غذایی با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک بزنید.
- قسمت‌های بالا و پایین براکت‌ها، زیر سیم و خط لثه را با دقت تمیز کنید.
- برای نقاط دور از دسترس از مسواک بین‌دندانی استفاده کنید.
- حداقل روزی یک‌بار نخ دندان بکشید و برای عبور نخ از زیر سیم از فلاس تریدر یا نخ مخصوص ارتودنسی کمک بگیرید.
- مصرف خوراکی‌های بسیار شیرین و نوشیدنی‌های قندی را محدود کنید تا احتمال پوسیدگی کمتر شود.
- از جویدن مواد خیلی سفت و چسبناک که ممکن است براکت یا سیم را بشکنند، خودداری کنید.
- اگر براکت یا سیم شکست یا لثه‌ها به‌طور مداوم متورم و دردناک شدند، برای بررسی به متخصص ارتودنسی مراجعه کنید.
چه غذاهایی هنگام داشتن بریس نباید بخوریم؟
در زمان استفاده از بریس، بهتر است از خوراکی‌هایی که ممکن است براکت را جدا کنند، سیم را خم کنند یا بین اجزای ارتودنسی گیر کنند کمتر استفاده شود. مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:
- خوراکی‌های خیلی سفت مثل یخ، آب‌نبات سفت و ته‌دیگ
- آجیل‌های خیلی سخت
- پاپ‌کورن، به‌خصوص دانه‌های بازنشده
- آدامس و خوراکی‌های بسیار چسبناک
- تافی، کارامل و گزهای سفت
- چیپس‌های خیلی سفت و خوراکی‌های ترد ضخیم
- گاز زدن مستقیم سیب، هویج خام یا بلال
- جویدن انتهای مداد یا خودکار
- مصرف زیاد نوشیدنی‌های شیرین و خوراکی‌های قندی
جمع‌بندی
بریس ارتودنسی مجموعه‌ای از براکت، سیم و اجزای کمکی است که با وارد کردن نیروی کنترل‌شده، دندان‌ها را به موقعیت مناسب هدایت می‌کند و می‌تواند علاوه بر مرتب کردن دندان‌ها، بعضی مشکلات بایت را هم اصلاح کند. انتخاب نوع بریس، مدت درمان و نحوه تنظیم آن باید بر اساس شرایط دندان‌ها و طرح درمان هر فرد انجام شود.
سوالات متداول
آیا بریس ارتودنسی فقط برای کودکان است؟
خیر. بریس در نوجوانان و بزرگسالان هم قابل استفاده است. اگر دندان‌ها، لثه و استخوان اطراف آن‌ها سالم باشند، سن به‌تنهایی مانعی برای ارتودنسی نیست.
آیا بریس باعث پوسیدگی دندان می‌شود؟
خود بریس باعث پوسیدگی نمی‌شود، اما وجود براکت و سیم باعث می‌شود پلاک و مواد غذایی راحت‌تر جمع شوند. اگر بهداشت به‌خوبی رعایت نشود، خطر پوسیدگی، التهاب لثه و لکه‌های سفید مینایی افزایش پیدا می‌کند.
بریس ارتودنسی هر چند وقت یک‌بار تنظیم می‌شود؟
فاصله جلسات برای همه یکسان نیست، اما معمولاً متخصص هر ۴ تا ۸ هفته وضعیت حرکت دندان‌ها را بررسی می‌کند و در صورت نیاز سیم یا سایر اجزای بریس را تنظیم می‌کند.
اگر براکت یا سیم بریس شکست چه کنیم؟
براکت یا سیم شکسته را دستکاری نکنید. اگر قسمت تیزی داخل دهان را اذیت می‌کند، می‌توان موقتاً از موم ارتودنسی استفاده کرد و سپس برای بررسی و تعمیر به متخصص ارتودنسی مراجعه کرد.
بدون دیدگاه